لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تأسیس بازارچه های مرزی یکی از شناخته شده ترین روش های توسعه اقتصادی نواحی مرزی محسوب می شود که توانسته تحول شگرفی در تولید، اشتغال، تثبیت جمعیت مرزنشین، افزایش درآمد و درنهایت توسعه و امنیت پایدار را در این مناطق ایجاد کند. پژوهش حاضر به بررسی نقش بازارچه مرزی ماهیرود در امنیت منطقه مرزی نهبندان می پردازد. این پژوهش، کاربردی و از نوع توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری آن شامل کلیه غرفه داران، کسبه، کارگران، شاغلین بخش های خصوصی و دولتی در بازارچه مرزی ماهیرود و معتمدین محلی منطقه به تعداد 100 نفر به صورت تمام شمار در سال 98 تشکیل داده که به صورت تمام شمار مورد پرسش قرارگرفته اند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بوده که پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 88/0 برآورد شده است. برای بررسی روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات صاحب نظران، از روایی صوری استفاده گردید. اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS24 مورد تحلیل قرارگرفته است. با توجه به یافته های به دست آمده بر اساس نظرات جامعه آماری، بازارچه مرزی ماهیرود به اهداف خود که همانا تحقق امنیت مرزی منطقه نهبندان است به میزان بالای 51 درصد نائل آمده است و مردم به محقق شدن اهداف بازارچه معتقدند. این آمارها بیانگر نقش مثبت بازارچه در منطقه مرزی برای مردم بوده است. به تعبیر دیگر، تمامی فرضیه های تحقیق در رابطه با نقش فعالیت بازارچه مرزی ماهیرود در تحقق امنیت مرزی منطقه نهبندان در ابعاد مختلف توسعه و تثبیت ساکنین (82%)، کاهش مهاجرت (92%) و گسترش زیرساخت های منطقه (85%) تأثیر معناداری داشته و مورد تائید قرارگرفته است. بر این اساس سیاست های کلان جمهوری اسلامی در زمینه توسعه بازارچه های مرزی باهدف ایجاد امنیت پایدار در مناطق مرزی تحقق یافته لذا ضرورت دارد این سیاست البته با رعایت اصل به کارگیری نیروهای بومی و توسعه صادرات در سایر بخش ها نیز گسترش یابد.

با بررسی اجمالی مناطق مرزی به ویژه نواحی روستاهای مرزی در مقایسه با مناطق مرکزی کشور می توان به شاخص های عمده ای از جمله انزوای جغرافیایی مناطق مرزی، دوری از قطب های صنعتی، اقتصادی و توسعه نیافتگی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی دست یافت. این مناطق به دلیل تماس با محیط های متنوع بیرونی از ویژگی های خاصی برخوردارند. وجود مبادلات و پیوندهای فضایی دو سوی مرز و آسیب پذیری و تهدیدات مختلف در این مناطق اهمیت ویژه ای را در فرآیند برنامه ریزی، توسعه، آمایش سرزمین به مناطق مرزی داده است که در صورت غفلت از آن ها به طور جد شاهد چالش های عمده ای از جمله عدم ثبات جمعیتی مناطق مرزنشین خواهیم بود، روستا و توسعه روستایی و جایگاه آن در برنامه ریزی توسعه کشور و سهم آن در توسعه منطقه ای و ملی از مسایل مهم کشور است که می تواند تفاوت های موجود در سطح برخورداری مناطق از مظاهر رفاه و توسعه بین شهر و روستا را به حداقل برساند و از مهاجرت گسترده جمعیت روستایی و مرزنشین جلوگیری کند. امروزه این گونه مسایل در دو سوی مرز باعث شده تا کشورهای همسایه در قالب بازارچه های مشترک مرزی که از شناخته شده ترین روش های توسعه اقتصادی روستاهای مرزنشین به شمار می رود، می تواند تحولی بنیادی در تولید، ایجاد اشتغال ، تثبیت جمعیت مرزنشین، افزایش درآمد و نهایتا توسعه ای پایدار ایجاد نماید و به سمت همکاری های متقابل منطقه ای هدایت شوند.بازارچه مشترک مرزی باجگیران در فاصله 30 کیلومتری از شهر عشق آباد مرکز جمهوری ترکمنستان و 2 کیلومتری از شهر باجگیران است که در سال 1375 راه اندازی شد و با کارکردهای اقتصادی، اجتماعی خود منجر به خروج منطقه از انزوای جغرافیایی، گسترش زیرساخت های منطقه، توسعه روستایی و تثبیت جمعیت در شهر مرزی باجگیران و تعدادی از روستاهای مرزی که در تعامل با بازارچه بودند، شده است. در این راستا برای رسیدن به اهداف اصلی تشکیل بازارچه می توان با برطرف کردن موانع رکود فعالیت بازارچه و گسترش خدمات و تسهیلات آن و فراهم کردن امکانات ارتباط دیگر روستاهای بخش با بازارچه این امکان را فراهم کرد تا روستاهای دیگر مناطق نیز بتوانند از تسهیلات و خدمات بازارچه بهره مند شوند.

زمینه و هدف: امروزه یکی از دغدغه های اصلی کشورها و سیاست گذاران اقتصادی، ایجاد توسعه پایدار و اشتغال در مناطق مرزی می باشد، تا از طریق آن با مشکلاتی مانند بیکاری، بهره وری پایین کشاورزی، افزایش مهاجرت به شهرها مقابله کند. توسعه صنعت بوم گردی در این مناطق می توانند در رفع این مشکلات موثر باشند. این پژوهش با هدف ارائه مدلی برای شناسایی برآیندهای توسعه بوم گردی در مناطق مرزی استان کردستان انجام شده است. روش: پژوهش حاضر از نظر روش شناسی یک تحقیق آمیخته است که با روش های تحلیل محتوا و دلفی انجام شده است. در روش تحلیل محتوا گردآوری داده ها با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و در روش دلفی گردآوری داده ها با استفاده از پیمایش با پرسشنامه طی سه دور صورت گرفته است. جامعه تحقیق درروش تحلیل محتوا شامل تمامی متون مرتبط با موضوع پژوهش و در روش دلفی، خبرگان صنعت بوم گردی بوده است. روش نمونه گیری در روش تحلیل محتوا، تمام شماری و در روش دلفی، نمونه گیری گلوله برفی بوده است. یافته ها: در این پژوهش 30 نفر از خبرگان تا انتهای دور سوم با محققان همکاری داشته اند و 22 شاخص جدید شناسایی شد و نهایتاً، پس از طی سه دور دلفی، 45 شاخص مورد تأیید خبرگان قرار گرفت و 9 مورد نیز مورد تأیید قرار نگرفت. نتایج: مدل نهایی تحقیق شامل سه بعد (برآیندهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی)، 21 مؤلفه و 45 شاخص است. توجه به مدل مطرح شده در این پژوهش و پیشنهادهای کاربردی آن، می تواند موجب ایجاد درک بهتری از ضرورت توسعه صنعت بوم گردی در مناطق مرزی ایران شود.